AY’DAKİ GEMİNİDLER
Bir başka meteor yağmuru ve yeni bir demet Ay çarpışması daha …
NASA Meteorid Environment ofisinden Bill Cooke “14 Aralık 2006 da Ay’a çarpan en az beş tane Geminid metoru gözlemledik.” diyor. Herbir çarpma yaklaşık 20 ila 55 kilogramlık TNT lerden elde edilecek güce denk patlamalara sebep oldu ve patlamaların herbiri 7 ila 9’uncu kadirden yıldızlarla karşılaştırılabilicek kadar parlaktı.
Kasım 2005’ten beri gözlemlenen çarpışmalar. 14 – 16 ve 19 – 20 numarlar Geminid’ler, 18 muhtemelen Geminid. (NASA Meteorid Environment Group)
Patlamalar, Arz ve Ay bir “Arz-civarı” (near-Earth) asteroidi olan 3200 Phaethon’un ardındaki kalıntıların içinden geçerken oluştu. Bu olay her yıl Aralık ayı ortasında meydana gelir ve yıllık Geminid meteor yağmurunda görülebilecek meteor sayısında artmaya sebep olur: Phaethon’un küçük parçaları Arz atmosferine çarptığında gökyüzünde ışıktan bir çizgi oluşturur. Güzel bir görüntüdür.
Tabii ki aynı küçük parçalar Ay’a da çarparlar, ama Ay’da onların yolunu kesecek bir atmosfer yoktur. Bunu yerine doğrudan Ay yüzeyine çarparlar. Cooke “ Hemen hemen saate bir bir patlama gördük” diyor.
Bir meteorit nasıl patlar? “Bu, Yeryüzü’nde gördüğümüz patlamalar gibi bir patlama değil,” diye açıklıyor Cooke. Ay ateşi ve yanmayı sağlayacak oksijenden yoksun, ama bu patlamalarda oksijen gerekmiyor: Geminid meteorları yere 35 km/sn hızla çarparlar. “Bu hızla, bir çakıltaşı dahi birkaç metre genişliğinde bir krater oluşturabilir.” diyor Cooke. “Işık parlaması, çarpmanın etkisiyle aniden parlaklık verecek kadar sıcak hale gelen kayalar ve topraktan gelmektedir.”
Cooke’un grubu 2005 in sonlarından beri Ay’ın gece olan tarafını izliyordu (ışık parlamalarını görmek için en iyi yer) ve şimdiye dek 19 çarpma kaydettiler: “beş veya altı Geminid, üç Leonid, bir Taurid ve düzinelerce rastgele meteorid (seyrek olarak). “Şaşırtıcı olan,” diyor Cooke, “bu işi 35 cm’lik bir çift sıradan amatör teleskop ve artık raflardan kalkmış CCD kameralarla yapmış olmamız. Amatör astronomlar da bu patlamaları kayıt edebilirlerdi.”
Aslında, Cooke amatör astronomların bunu yapacağını ümit ediyor. NASA ekibi haftanın 7 günü, günün 24 saati gözlem yapamaz, Gün ışığı, kötü hava koşulları, ekipmaların arızalanması, tatiller – “maksimum sayıda gözlem yapmayı engelleyecek birçok şey var.” Amatör astronomlar boşlukları doldurabilirler. Amatörlerden oluşacak ve her ne zaman mümkün olursa Ay’ı gözlemleyecek dünya çapında bir ağ, “yakalayabileceğimiz patlamaların sayısını arttıracaktır.” diyor Cooke.
Marshall Space Flight Center’ daki Lunar Meteorid Impact Gözlemevi
Bu noktada Cooke, özellikle bu tip gözlemler yapmak isteyen amatör ve profesyonel astronomlar için geliştirilmiş bir veri indirgeme yazılımını yayınlamayı planlıyor (yazılımın yayınlanması yakın bir gelecekte Science@NASA da duyurulacak). Yazılım dijital bir video kartı bulununan sıradan bir bilgisayarda çalışabilmektedir. “Eğer kaydınıza bir ay meteoru yakalanmışsa program onu bulacaktır. Program, saniyeden daha kısa sürede oluşan parlamaları bulmak için saatlerce siyah beyaz bir videoya gözünüzü dikip bakma gerekliliğini ortadan kaldırıyor.”
NASA Ay’a yeniden astronot göndermeye hazırlanırken, elde edilen veriler Ay’daki meteor tehdidi hakkında NASA’ya yardımcı olacaktır. Yardım etmeye hazır mısınız? Daha fazla bilgi için Science@NASA yı dinlemeye devam edin.
Çeviri: http://science.nasa.gov/headlines/y2007/03jan_lunargeminids.htm